ಭಕ್ತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವ ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬ
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ವೇಗ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು. ಅಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಜಾಗೃತಿಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ಇಂದು ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾವಿದರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರು ಮತ್ತು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಇತಿಹಾಸ
ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಪುರಾತನ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (1893ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ) ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವದ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿದ್ದಾಗ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ, ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಂತನೆ ಬೆಳೆಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು "ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ" ಸಾಗಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಯಿತು.
ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ
ಇಂದು ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾರಿಗೆ, ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ, ಆಹಾರ, ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಪಂಡಾಲ್ಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 20 ಲಕ್ಷ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶ ಮಂಡಳಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 7 ಲಕ್ಷ+, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 5 ಲಕ್ಷ+). ಅಲಂಕಾರ, ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಪಂಡಾಲ್ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲೇ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂ. ಚಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ: ಹಬ್ಬದ ಒಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮವು ₹25,000 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹75,000 ಕೋಟಿಯವರೆಗಿನ ಬೃಹತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಆದಾಯ: ಈ ಆದಾಯದ ಬಹುಪಾಲು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಹೂವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಆಟೋ ಚಾಲಕರು, ಧ್ವನಿ-ಬೆಳಕು ಸಂಯೋಜಕರು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಕೈಸೇರುತ್ತದೆ.
ಋತುಮಾನ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯ
ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಉದ್ಯಮ: ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೋದಕ, ಲಡ್ಡು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂ. ವ್ಯಾಪಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ, KSRTC ಹಾಗೂ MSRTC ಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿಶೇಷ ಬಸ್ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ & ಹಾಸ್ಪಿಟಾಲಿಟಿ: ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಂಡಾಲ್ಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೋಟೆಲ್, ಲಾಡ್ಜ್ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ವಲಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ: ಹಬ್ಬದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ (ಋತುಮಾನ) ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಯ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂದೇಶ
ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿ ಅಂಗವೂ ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ:
ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು: ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಮೊದಲು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು.
ಸಣ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳು: ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಮನ.
ದೊಡ್ಡ ತಲೆ: ವಿಶಾಲ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ.
ಸೊಂಡಿಲು: ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ಲವಲವಿಕೆ).
ಒಂದು ದಂತ: ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅನಗತ್ಯವಾದುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ವಿವೇಕ.
ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ: ಜೀವನದ ಸೋಲು, ಗೆಲುವು ಹಾಗೂ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಮೂಷಕ (ಇಲಿ): ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ.
ಮೋದಕ: ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಆಂತರಿಕ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ.
ಭಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಇರಲಿ
ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳು, ಮರುಬಳಕೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ಆಚರಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಿದೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಒಂದಗೂಡಿಸಿದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ಇಂದು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಆಚರಣೆಯು ಕೇವಲ "ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪಾ ಮೋರಿಯಾ" ಎಂದಷ್ಟೇ ಇರದೆ, "ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ - ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ" ಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಲಿ.
- ಪ್ರೊ. ಮಹೇಶ್ ಸಂಗಮ
ಚೇತನ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್, BBA & B.CA, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ
