ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘವು (RSS) ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಪಯಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘವು ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೂ ತಲುಪಿದ್ದರೂ, ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಸಂಘಟನೆಯೂ ಹೌದು. ಹೊರಗಿನ ನೋಟಕ್ಕೆ ಪಥಸಂಚಲನ, ಕವಾಯತು, ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಇವು ಸಂಘದ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಷ್ಟೆ. ಸಂಘವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.
1. ಇತಿಹಾಸದ ಮಂಥನ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರವಾಹಗಳು
1857ರ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ದೇಶದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದೇಶಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯರು ಏಕೆ ಸೋತರು ಎಂಬ ಮಂಥನ ಇಡೀ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು:
ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹ: ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕ ದೇಶದಿಂದ ಓಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗವಿದು.
ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ: ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಹಿಂದೆ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ್ದ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗುಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ.
ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗೃತಿ: ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆ, ಉಪನಿಷತ್ತು ಹಾಗೂ ವೇದಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ ಮುಂತಾದ ಸಂತರ ಪ್ರವಾಹ.
2. ಡಾ. ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂಘದ ಉಗಮ
ಸಂಘದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಡಾ. ಕೇಶವ ಬಲಿರಾಮ್ ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರವಾಹಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಾದ 'ಅನುಶೀಲನ ಸಮಿತಿ'ಯ ಕೋರ್ ಕಮಿಟಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್, ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ, ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ವೀರ್ ಸಾವರ್ಕರ್ ಮುಂತಾದ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದ ಅವರು ಒಂದು ಕಹಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡರು.
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ನಮಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಸೋಲಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನಾವೇ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟೆವು. ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕರೂ ಸಮಾಜದ ಆಂತರಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು ದೂರವಾಗದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಮಾಜವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸದೃಢಗೊಳಿಸಲು, ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಮನಗಂಡು ಅವರು 1925 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
3. 'ಹಿಂದುತ್ವ' ಎಂದರೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅನನ್ಯತೆ (Civilizational Identity)
ಸಂಘದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಹಿಂದೂ' ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೇತನ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅನನ್ಯತೆ (Civilizational Identity). ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ "We, the people of India" (ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಗಳಾದ ನಾವು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದರ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಭಾವನೆಯಿದೆ. ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೂಗೋಳವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಸ್ವಭಾವ. ಆ ಸ್ವಭಾವದ ಮೂಲತತ್ವವೇ "ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮದೇ, ಎಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮವರೇ" ಎಂಬ ಉದಾರತೆ.
ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ನೀರು ಎಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ, ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ತಲುಪುವ ಗುರಿ ಒಂದೇ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾರ. ಸಂಘದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ-ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದಿರಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಡಿಎನ್ಎ (DNA) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಿಂದುತ್ವ ಎಂದರೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿದೆ.
4. ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿ: ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ (ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಕಾಸ)
ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವೇ ಸುಪ್ರೀಂ (ಸರ್ವೋಚ್ಚ). ಸಮಾಜ ಬದಲಾದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಹಲ್ಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕುವ ಗುಣಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಘವು ಕೇವಲ ದೈನಂದಿನ 'ಶಾಖೆ'ಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ಸತ್ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂಘವು ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ (ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೇವೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೋಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಸಮಾಜದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 1.30 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
5. ಹೊಸ ದಿಗಂತಗಳು (New Horizons) ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಐದು ಉಪಕ್ರಮಗಳು
ಸಂಘವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಸಮಗ್ರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ 'ಪಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆ' ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಹೊಸ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮನೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು:
ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಕೇವಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಭಾಷಣಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸದ್ಬಳಕೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ.
ಸ್ವದೇಶಿ ಜೀವನಶೈಲಿ: ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮರಸತೆ: ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರದ ಜನರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು.
ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪ್ರಬೋಧನ (ಕುಟುಂಬದ ಮೌಲ್ಯಗಳು): ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೀಕರಣದ ನಡುವೆ ನಮ್ಮ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡುವುದು.
ನಾಗರಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ಬದುಕುವುದು.
ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಭಯ ಅಥವಾ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳ (ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸಂಘ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಪೂರ್ವಜರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಪರಸ್ಪರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಾಳಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಈ ಸಂವಾದದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಸಂಘದ ಗುರಿ ಸಮಾಜದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನೇ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ದೇಶವನ್ನು ಪರಮ ವೈಭವದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದೊಂದೇ ಸಂಘದ ಏಕೈಕ ಧೀಮಂತ ಸಂಕಲ್ಪ. "ನಾವಿರುತ್ತೇವೋ ಇಲ್ಲವೋ, ನಮ್ಮ ದೇಶ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವೈಭವದಿಂದ ಬಾಳಬೇಕು" ಎಂಬ ತತ್ತ್ವದಡಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಯಾವುದೇ ಕೀರ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಘದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಸವಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದರೆ ಸಾಲದು, ಒಂದು ಚಮಚ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಸವಿಯುವಂತೆ, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಘವನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಬಂದು ನೋಡಿ, ಅನುಭವಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ ಎಂಬುದು ಸರಸಂಘಚಾಲಕರ ಮುಕ್ತ ಕರೆಯಾಗಿದೆ.
