ಭಾರತದ ಬಿಸ್ಮಾರ್ಕ್ - ಲೋಹಪುರುಷ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್

ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣ ಚಳುವಳಿಯ ನೇತಾರ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಭಾರತದ ಬಿಸ್ಮಾರ್ಕ್, ಲೋಹಪುರುಷ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಗೃಹಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಉಪಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದೇಶವು ಇಬ್ಬಾಗವಾಗುವಂತಹ ಅತಿಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, 565 ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ರಾಜತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಏಕೀಕೃತ ಭಾರತವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕೀರ್ತಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಅದು ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರಿಗೆ.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ:

ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಝವೇರಿಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಗುಜರಾತಿನ ನಡಿಯಾಡ್. ಖೇಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಮಸಾಡ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ನಿವಾಸಿ ಝವೇರಿಭಾಯ್ ಮತ್ತು ಲಾಡಬಾ ದಂಪತಿಗಳ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಅವರು ಜನಿಸಿದರು. ಮಧ್ಯ ಗುಜರಾತಿನ ಲೇವಾ ಪಾಟಿದಾರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಲೇವಾ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ಕಡವ ಪಟೇಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲರನ್ನು ತಮ್ಮವರೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೋಮಭಾಯಿ, ನರಸೀಭಾಯಿ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ವಿಠ್ಠಲಭಾಯಿ ಇವರ ಅಣ್ಣಂದಿರು. ಕಾಶಿಬಾಯಿ ಎಂಬ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ದಹಿಬಾ ಎಂಬ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಇವರ ಕುಟುಂಬದವರು. ಪಟೇಲರು ನಡಿಯಾಡ್, ಪೆಟ್ಲಡ್ ಮತ್ತು ಬೋರ್ಸಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಇತರ ಹುಡುಗರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಅಚಲ ಸಂಯಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಟೇಲರು 22 ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆದರು. ಆ ಕಾಲದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರು ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ವಕೀಲರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಣ ಉಳಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಆಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವರು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಅನಂತರ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯಾದ ಜಾವೇರಿಬಾ ಅವರನ್ನು ತವರುಮನೆಯಿಂದ ಕರೆಯಿಸಿ ಬೋರ್ಸಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ 1904ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಬೆನ್ (ಮಗಳು) ಮತ್ತು 1906ರಲ್ಲಿ ದಹ್ಯಾಭಾಯಿ (ಮಗ) ಜನಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯ ಪರವಾನಗಿಯೂ ದೊರೆಯಿತು. ಹಣ ಉಳಿಸಲು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪಟೇಲರು ತೀವ್ರ ಮತ್ತು ನುರಿತ ವಕೀಲರೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ಲೇಗ್ ಮಾರಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಪಟೇಲರು ತಾವೂ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ನಡಿಯಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪಟೇಲ್ ಈ ಸಮಯವನ್ನು ಒಂದು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ ಮುಂದೆ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಆಗಲು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರ ಅಣ್ಣ ವಿಠ್ಠಲಭಾಯಿ ಕೂಡ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳುವ ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಪಟೇಲ್ ಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಟಿಕೆಟ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ವಿ.ಜಿ. ಪಟೇಲ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವರದೇ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವರ ಅಣ್ಣ ವಿಠ್ಠಲರ ವಿಳಾಸ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಲು ಬಯಸಿದ್ದ ವಿಠ್ಠಲಬಾಯಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ತಾನು ಹೋದರೆ ಅದು ಅಣ್ಣನ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಕುಂದು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಟೇಲ್ ಭಾವಿಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಗೌರವಾರ್ಥ ತಮ್ಮ ಟಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ತಾನು ನಂತರ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1909ರಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರ ಪತ್ನಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಆರೋಗ್ಯವು ಸುಧಾರಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಅಡ್ಡಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಟೇಲರಿಗೆ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪಟೇಲ್ ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಓದಿ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಅಡ್ಡಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರವೇ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದರು.

ಮತ್ತೆ ಮದುವೆಯಾಗದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಪಟೇಲರು, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಮುಂಬೈನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ 36ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಮಿಡಲ್ ಟೆಂಪಲ್ ಇನ್ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಕೇವಲ 30 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ (36 ತಿಂಗಳ ಕೋರ್ಸ್) ಯಾವುದೇ ಕಾಲೇಜು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಪಟೇಲರು ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡ ಪಟೇಲರು, ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಣಗಳಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಿಂದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಅಣ್ಣ ವಿಠ್ಠಲಭಾಯಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ:

1918ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ, ಅದರ ಘನತೆ, ಗೌರವ, ದೊಡ್ಡ ಮನೆ, ಸಂಪತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸರಳ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ, ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್ ಬಂಧನದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬದಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಮನೋ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಗಾಂಧಿಯವರ ಚಂಪಾರಣ್ಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಲು ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಮರ್ಥರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಪಟೇಲರಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಸರಳ ಜೀವನದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಪಟೇಲರು ಗಾಂಧಿಯವರ ಆಪ್ತರಾದರು.

ಪಟೇಲರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಸೇರಿದ್ದು 1918ರ ನಂತರ. ಅವರು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ 'ಗುಜರಾತ್ ಸಭಾ' 1920ರಲ್ಲಿ 'ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರದೇಶ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಮಿಟಿ'ಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಅವರು 1947ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಖೇಡಾ, ಬೋರ್ಸಡ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಡೋಲಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳು:

ಖೇಡಾ ಹೋರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಪಟೇಲರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು. ಗುಜರಾತಿನ ಖೇಡಾ ವಿಭಾಗವು ತೀವ್ರ ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ರೈತರು ಕರವಿನಾಯಿತಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದರೂ, ಸ್ವತಃ ಚಂಪಾರಣ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಮುಖಂಡತ್ವ ವಹಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೇಡಾ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಡುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕನನ್ನು ಗಾಂಧಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಪಟೇಲರು ಕೈಎತ್ತಿ ನಿಂತರು. ನರಹರಿ ಪಾರಿಖ್ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಪಾಂಡ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಪಟೇಲರು ಹಳ್ಳಿವಾರ್ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿದರು. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ ಪಟೇಲರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಹೋರಾಟ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು ಹಳ್ಳಿಗರ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮುರಿಯಬಾರ다고 ಅವರು ಸಾರಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳಾದ ಅಬ್ಬಾಸ್ ತಯ್ಯಬ್ಜಿ ಮತ್ತು ಇಂದೂಲಾಲ್ ಯಾಗ್ನಿಕ್ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದರು.

ಹಳ್ಳಿಗರು ಕರ ನಿರಾಕರಣೆ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಜಮೀನು, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬಂಧಿತರಾದರು. ಆದರೂ ಹಳ್ಳಿಗರ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದರು. ತೆರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರ ಪರ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಗುಜರಾತಿನ ಜನ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹಾಕಿದರು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಗಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1919ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮಣಿದು ಕರವನ್ನು ಮುಂದೂಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ದರವನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಳು:

ಈ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಿಂದ ಗುಜರಾತಿನ ಜನರಿಂದ 'ಮಹಾನಾಯಕ' ಎಂಬ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಪಟೇಲರು, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣರಾದರು. 1919ರಿಂದ 1928ರ ವರೆಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಬಡತನ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನದ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಾಪಕ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 1922ರಲ್ಲಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಿಂದ ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವ ಪಡೆದರು. ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಮದಾಬಾದಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು, ಚರಂಡಿ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿವಾದಗಳಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.

1928ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಡೋಲಿಯು ದುರವಸ್ಥೆಗೆ ಈಡಾಯಿತು. ಗುಜರಾತಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳು ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿತು. ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಪಟೇಲರು ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹೆಸರು ಮಾಡಿತು. ಖೇಡಾ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಉಗ್ರವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಂದ ಪಟೇಲರಿಗೆ 'ಸರ್ದಾರ್' ಎಂಬ ಬಿರುದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಬಾರ್ಡೋಲಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ನಂತರ ಗುಜರಾತಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಪಟೇಲರು ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾದರು.

ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ:

ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಧಾನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡು, ಜಿನ್ನಾ ಹಿಂಬಾಲಕರು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಪಟೇಲರಿಗೆ ತೀವ್ರ ಸಂತಾಪ ತಂದಿತ್ತು. ಜಿನ್ನಾ ಕರೆಕೊಟ್ಟ 'ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಡೇ' ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ 5000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದರು. ಜಿನ್ನಾ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಬೃಹತ್ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ದಂಗೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಅರಿವು ಅವರಿಗಿತ್ತು. ನೆಹರು ಮತ್ತಿತರರು ವಿಭಜನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿಯಾಗಿದ್ದ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ವಿಭಜನೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪಟೇಲರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಭಾರತ:

ಪಾರ್ಟಿಶನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಭಾರತದ ಪರವಾದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪಟೇಲರು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳ ಸೂಕ್ತ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡಿದರು. ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿನ್ನಾ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಪಟೇಲರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿದರು. ನೆಹರು ಮತ್ತು ಪಟೇಲರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಪಟೇಲರು ಉಪಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಗೃಹ ಖಾತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ 72ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 565 ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ, ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಿ ಭಾರತವನ್ನು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟುವ ಮಹತ್ತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತರು.

ಅಧಿಕಾರದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಮಂತರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು 'ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದರು. ಪ್ರಜೆಗಳ ಆಶೋತ್ತರಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮೈಸೂರಿನಂತಹ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಗೌರವದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ವಿ.ಪಿ. ಮೆನನ್ ರಂತಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ರಾಜರನ್ನು ಒಲಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿಯದ ಆದರೆ ನೇರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲದ ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಸಾಮ ಮಾಣಿಕ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಜುನಾಗಢ, ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜರು ಮಾತ್ರ ಪಟೇಲರ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿಸಿದರು.

ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಏಕೀಕರಣ

565 ಅರೆಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಭಾರತವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪಟೇಲರೇ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಒಮ್ಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. "ರಾಜ್ಯಗಳ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ನೀವೊಬ್ಬರೇ ಅದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರು" ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಕೂಡ ಪಟೇಲರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. 1947 ಮೇ 6ರಂದು ಪಟೇಲರು ರಾಜರ ಜೊತೆ ವಿಲೀನದ ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ರಾಜರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಭೋಜನ ಅಥವಾ ಚಹಾ ಸತ್ಕಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭೇಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದರು. 1947 ಆಗಸ್ಟ್ 15ರ ಒಳಗಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ವಿಲೀನವಾದವರ ಪೀಳಿಗೆಯವರಿಗೆ 'ರಾಜಧನ' (Privy Purse) ನೀಡುವುದಾಗಿ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿದರು.

ಜುನಾಗಢ ವಿಲೀನ:

ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಾಕಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಒಪ್ಪಿದವು. ಪಟೇಲರ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಜುನಾಗಢ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ನವಾಬ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 80ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಪಟೇಲರು ಮುತ್ಸದ್ಧಿತನದಿಂದ ಬಲಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ದೂರ ಇರುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿದರು. ಸೇನಾ ತುಕುಡಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ನಂತರ ನವಾಬ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಜನಮತಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 99.5ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಮತ ನೀಡಿದರು.

ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಲೀನ:

ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ನಿಜಾಮ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 80ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಜಿನ್ನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಅನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ನಿಜಾಮ್ ಘೋಷಿಸಿದ. ರಜಾಕರು ಎಂಬ ಉಗ್ರರ ಗುಂಪು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿತು. ಸ್ವಾಮಿ ರಮಾನಂದ ತೀರ್ಥರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಮೋಚನಾ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1948ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರು 'ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ' (ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ) ನಡೆಸಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದೊಳಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು. ನಿಜಾಮ್ ಶರಣಾದ ಬಳಿಕ, ಪಟೇಲರು ದೊಡ್ಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವೈರತ್ವ ಮರೆತು ನಿಜಾಮನನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.

ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ:

ಗುಜರಾತಿನ ಜನರಿಂದ 'ಸರ್ದಾರ್' ಎಂಬ ಬಿರುದು ಪಡೆದ ಪಟೇಲರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ರಾಜರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ 'ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ' ಎಂದೇ ಅಮರರಾದರು. ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲರಿಗೆ 1991ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ 'ಭಾರತ ರತ್ನ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 2018ರಂದು ಗುಜರಾತಿನ ನರ್ಮದಾ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ (ಸಾಧು ಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರ 182 ಮೀಟರ್ (597 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ 'ಏಕತೆಯ ಮೂರ್ತಿ'ಯನ್ನು (Statue of Unity) ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷ, ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ, ಲೋಹಪುರುಷ, ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣದ ನೇತಾರ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರು 1950 ಡಿಸೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಇಹಲೋಕ ಯಾತ್ರೆ ಮುಗಿಸಿದರು.

- ಅಂದಾನಯ್ಯ ವಸ್ತ್ರದ,  ಬಾಗಲಕೋಟೆ