ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅಪರೂಪವಾದುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ವನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಗುಡ್ಡ-ಗಾಡುಗಳವರೆಗೆ 'ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ' ಭೀತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಕಾನನಗಳು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು: ನಿಸರ್ಗವೋ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನೋ?

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಸಂಭವಿಸಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾರಣಗಳು. ಅತಿಯಾದ ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿರು ಬಿಸಿಲು ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನವು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಬಿದಿರುಗಳು ಗಾಳಿಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಕಿಡಿಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ, ಕಳವಳಕಾರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಶೇ. 95ರಷ್ಟು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಕಡ್ಡಿ ಸುಡುವಾಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಎಸೆಯುವ ಸಿಗರೇಟ್ ತುಂಡುಗಳು ಅಥವಾ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಹಚ್ಚುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಅನಾಹುತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಜೇನುತುಪ್ಪ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವರು ಜೇನು ನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಹೊಗೆ ಹಾಕುವಾಗ ಬೆಂಕಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಬೆಂಕಿ ರೇಖೆ : ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಪಾಲಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ 'ಬೆಂಕಿ ರೇಖೆ' ಅಥವಾ ಫೈರ್ ಲೈನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ ಶುರುವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಅಂದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅಥವಾ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಕಾಡಿನ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ 5 ರಿಂದ 10 ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಜಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಒಣಗಿದ ಎಲೆ, ಗಿಡಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಿತ್ತು ಮಣ್ಣು ಕಾಣುವಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದರೂ ಅದು ಹೀಗೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ ರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಂಕಿ ಹರಡಲು ಬೇಕಾದ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಫೈರ್ ಲೈನ್‌ಗಳು ಕಾಡಿನ ಒಳಗೆ ರಸ್ತೆಗಳಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ನಂದಿಸುವ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಓಡಾಡಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಅಲರ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಡಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಕಾಡಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಸಹಜ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಜಾಗದ 'ಜಿಪಿಎಸ್' ಲೊಕೇಶನ್ ಗೆ‌ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂದೇಶದ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ, ಬೆಂಕಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹರಡುವ ಮೊದಲೇ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಆ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸಮಯದ ಉಳಿತಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅಪಾರ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ನಾಶವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಾಹಸಮಯ ಕೆಲಸ

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ನಂದಿಸುವ ಕೆಲಸ ಅತೀ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ವಾಹನಗಳು ಹೋಗುವಂತೆ, ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ವಾಹನಗಳು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ 'ಫೈರ್ ವಾಚರ್ಸ್' ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 'ಲೀಫ್ ಬ್ಲೋವರ್' ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವು ಗಾಳಿಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮೂಲಕ ಬೆಂಕಿಯ ಮುಂದಿರುವ ಎಲೆಗಳನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹರಡುವುದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕಡಿದಾದ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯ ಎದುರು ನಿಂತು ಹೋರಾಡುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸ.

ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮ

ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಿಂದ ಕೇವಲ ಮರಗಳು ಮಾತ್ರ ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇಡೀ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗೂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಡಿನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಲದೆ, ಅರಣ್ಯದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಪದರ ಸುಡುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದಾಗ ಸುಟ್ಟ ಬೂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರು ನದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಜಲಚರಗಳಿಗೂ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಅರಣ್ಯವು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪತ್ತು. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮವಹಿಸಿದರೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ಹತ್ತಿರದ ಅರಣ್ಯ ಕಚೇರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.

ಒಂದು ಮರ ಬೆಳೆಯಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕು, ಆದರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿ ಇಡೀ ಕಾಡನ್ನು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೂದಿ ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಸಿರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕೆಂದರೆ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಈ ಕೆನ್ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

-ವಿಂಧ್ಯಾ ಜಿ ಕೆ