ಮರಾಠಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಕನ್ನಡದ ನಿನಾದ

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾವಂತ್ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ‘ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪ ಭಜನಾಮೃತ’ 

ಭಾಷೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಭಕ್ತಿಸಂಗೀತದ ಅನುಬಂಧ

‌

ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ಮುಗಿದರೂ ಅವುಗಳ ನಾದ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಭೇಟಿಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ನೆನಪಿನೊಳಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ಅಂದೋರ್ಲ ಗ್ರಾಮದ ಮಹೇಶ್ ವಿಠಲ ಸಾವಂತ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪ ಭಜನಾಮೃತ’ ಅಂತಹ ಒಂದು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಅನುಭವ. 21 ದಿನಗಳ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಉತ್ಸವದ 19ನೇ ದಿನ, ಅಂಗಾರಕಿ ಸಂಕಷ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ತೆರಳಿದ್ದ ಉಮೇಶ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು ಮತ್ತು ತಂಡದವರ ಭಜನಾಮೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಆ ಸಂಜೆ, ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಭಾಷೆಯ ಗಡಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸತ್ಯವಾಯಿತು.

ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳ ಭಕ್ತಿಸ್ವರ

ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ, ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಮೊಳಗಿದವು. ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಉಮೇಶ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮೀಯ ಮರಾಠಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದರೆ, ನಾನು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಕ್ತಿಸಂಗೀತದ ಸೊಗಡನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದೆ. ಸುದರ್ಶನ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು ಸಹಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದರು. ನಾವು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಎದುರಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಭಕ್ತರ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಭಾವ, ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರ ತಾಳ, ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಪಂದನೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ನಿಜವಾದ ಬಹುಮಾನವೆನಿಸಿತು.

ಅಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಬೇರೆ. ನೆಲ ಬೇರೆ. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿ ಒಂದೇ. ‘ಇವರು ನಮ್ಮವರೇ’ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಆತ್ಮೀಯತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ ಹಲವು ಭಕ್ತರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಮಾತುಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. “ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಬಂದವರೋ ಅಥವಾ ನಮ್ಮವರೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು” ಎಂಬ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ನನಗೆ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತಸದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಸಂತೋಷ ಕೊಡಬಹುದು. ಸನ್ಮಾನ ಗೌರವ ಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ‘ನೀವು ನಮ್ಮವರೇ’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನೀಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಆ ಕಲಾವಿದನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದು ಸಾವಂತ್ ಮನೆತನದ ಸಾವಂತಾಸಾ ರಾಜಾ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಅನುಭವವೂ ಅಂತಹದ್ದೇ.

ಮಹೇಶ್ ಸಾವಂತ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮಹೇಶ್ ವಿಠಲ ಸಾವಂತ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯವಾದ ಪಖವಾಜ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಅವರು ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪಖವಾಜ್ ಅಲಂಕಾರ್’ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸೇವೆ ಎಂದರೆ ‘ಜಗನ್ನಾಥ್ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೂಡಾಳ’. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 600 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೇವೆ. ಅಂತಹ ಕಲಾಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತದ್ದು ನಮ್ಮ ತಂಡಕ್ಕೂ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿ.

ಒಂದು ತಂಡ… ಹಲವು ಸ್ವರಗಳು

ಈ ಭಜನಾಮೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಒಬ್ಬರದ್ದಲ್ಲ. ಇದು ಹಲವು ಕಲಾವಿದರ ಸಮನ್ವಯದ ಸಂಗೀತಯಾನ. ಉಮೇಶ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು, ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ ಭಟ್ಕಳ ಹಾಗೂ ಸುದರ್ಶನ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಹರೀಶ್ ಶೇಟ್, ಕುಮಟಾ ಅವರು ತಬಲಾದಲ್ಲಿ, ನವೀನ್ ಶೇಟ್, ಹೊನ್ನಾವರ ಅವರು ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಶ್ಯಾಮ್ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು ಅವರು ಪಖವಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕುಮಾರ್ ಮೇಸ್ತ ಶಿರೂರು ಅವರು ತಾಳದಲ್ಲಿ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸ್ವರವೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾದ್ಯದ ನಾದವೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕ–ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ: ಸಂಗೀತ ಬೆಸೆಯುವ ಸೇತುವೆ

ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅವು ಗಡಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಹೊರಟ ನಮ್ಮ ತಂಡ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಸ್ವರವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿತು. ಅದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳೂ ಮೊಳಗಿದವು. ಭಾಷೆಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ಆಗಿದ್ದರೂ ಭಕ್ತಿಯ ಭಾವ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸೇತುವೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ.

ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸತ್ಯವೂ ಇದೇ

ಹಾಡು ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭಾವನೆ ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಹೃದಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಸನ್ಮಾನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಸಿಕ್ಕಿತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಸಾವಂತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಆ ಸನ್ಮಾನ ಕೇವಲ ಶಾಲು, ಹಾರ, ಸ್ಮರಣಿಕೆಯ ಗೌರವವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಆತ್ಮೀಯತೆಯೇ ದೊಡ್ಡದು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಹಾಡು ಹಾಡಿ, ಮರಾಠಿ ಭಕ್ತರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಾವಂತ್ ಕುಟುಂಬದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಭಾವ ಒಂದೇ— ಸಂಗೀತದ ಪಯಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಳ ಪಯಣವಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಯಣ.

ನನ್ನ ಕಲಾ ಪಯಣದ ಮತ್ತೊಂದು ನೆನಪು

ನನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಹಲವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿದ್ದೇನೆ. ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪ್ರೀತಿ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾವಂತ್ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ, ಸಾವಂತಾಸಾ ರಾಜಾ ಮಹಾಗಣಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮರಾಠಿ ಭಕ್ತರ ನಡುವೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ ಈ ಅನುಭವ ನನ್ನ ಕಲಾ–ಸಂಗೀತ ಪಯಣದ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ. ನಾವು ಹಾಡಿ ಬಂದದ್ದು ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದ ಸ್ವರ, ಸ್ನೇಹ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಂಧ ಬಹುಕಾಲ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ‘ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪ ಭಜನಾಮೃತ’ದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಸಾದ.

- ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ, ಭಟ್ಕಳ