ಈ ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಿನದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ "ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯುವಜನರು ಬಯಸುವ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವು ಯುವಜನರ ಸಬಲೀಕರಣ, ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಯುವಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 65 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು 35 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೇ ನಾಳೆಯ ಭಾರತದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಿದ್ದು, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಲಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ, 2025ರ ಜೂನ್ 16ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು 2027ರ ಜನಗಣತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯು ದೇಶದ ಜನರ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಗಣತಿಯು ನೀಡುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಏಕೈಕ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. 150 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಜನಗಣತಿಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಖರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ:

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಣಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 800–600ರ ಅವಧಿಯ ಋಗ್ವೇದದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 5ನೇ ಮತ್ತು 4ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿದ್ದು, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಕೆಲವು ವಿಧಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಂಥವಾದ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ರಚಿತವಾದ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, "ನಗರ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು" ಎಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ "ಗೋಪ" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಮನೆಮನೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಆರಂಭ:

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1865 ಮತ್ತು 1872ರ ನಡುವೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂಘಟಿತ ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 1881ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು.

1881: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಮಕಾಲೀನ ಜನಗಣತಿ:

1881ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ರಿಪ್ಪನ್ ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಸಿ. ಪ್ಲೋಡೆನ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಮಕಾಲೀನ (Synchronous) ಜನಗಣತಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಜನಗಣತಿ ಎಂದರೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಒಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಮಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಣಿಕೆ ನಡೆಸುವುದು. ಪ್ಲೋಡೆನ್ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಪಟ್ವಾರಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ವಿಧಾನವು ಇಂದಿಗೂ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. 1881ರ ಜನಗಣತಿಯು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 253.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಧರ್ಮ, ವಯಸ್ಸು, ಉದ್ಯೋಗ, ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳು ಮುಂದಿನ ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಜನಗಣತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. 1881ರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ದಶಕದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಜನಗಣತಿಯ ಮಹತ್ವ:

ಜನಗಣತಿಯು ಗ್ರಾಮ, ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಸತಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಧರ್ಮ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು, ಭಾಷೆ, ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಗಣತಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1948 ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ನಿಯಮಗಳು, 1990 ಜನಗಣತಿ ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂಪುರೇಷೆ ಹಾಗೂ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮಾದರಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ.

1881ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ನಿರಂತರ ಜನಗಣತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 2021ರ ಜನಗಣತಿಯು 16ನೇ ದಶಕದ ಜನಗಣತಿಯಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 2021ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದೀಗ 2026–27ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.

2027ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಜನಗಣತಿ: ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ

2027ರ ಜನಗಣತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜನಗಣತಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಜನಗಣತಿ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಈ ಕಾರ್ಯವು ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಈ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

● ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಮಗ್ರ ಜಾತಿ ಎಣಿಕೆ;

● ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆ;

● ಆನ್ಲೈನ್ ಸ್ವಯಂ-ಗಣತಿ (Self Enumeration) ವ್ಯವಸ್ಥೆ;

● ತ್ವರಿತ ಮತ್ತು ನಿಖರ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಸ್ಕರಣೆ;

● ನೀತಿ ರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯತೆ.

2027ರ ಜನಗಣತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಮಗ್ರ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ನೀತಿ ರೂಪಣೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಲಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಜನಗಣತಿಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಿನವು ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಯುವಜನರ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಆಗಿದೆ. ಭಾರತದಂತಹ ಯುವ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ನಿಖರ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಜನಗಣತಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, 2027ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಜನಗಣತಿಯು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಲಿದೆ.