ವಿಶ್ವ ಅಂಚೆ ದಿನ: ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಜ್ಜೆ, ಆಧುನಿಕತೆಯ ಓಟ

ಮನುಷ್ಯ ಸಮಾಜ ಬೆಳೆದಂತೆ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪಾರಿವಾಳ, ದೂತರು, ಕುದುರೆ ಸವಾರರು, ನಂತರ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಹೀಗೆ ಸಂವಹನ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ಕಾಗದ ತಲುಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ, ಜನರ ಭಾವನೆ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದ ಸೇತುವೆ. ಇಂತಹ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಗೌರವಿಸುವ ದಿನವೇ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9ರಂದು ಆಚರಿಸುವ ವಿಶ್ವ ಅಂಚೆ ದಿನ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಚೆಯ ಹುಟ್ಟು:

19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪತ್ರ ಕಳುಹಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆದರೆ ಆಗ ಪ್ರತಿ ದೇಶಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಂಚೆ ದರ, ತೂಕದ ಮಾನದಂಡ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳಿದ್ದವು. ಒಂದು ಪತ್ರ ಹಲವು ದೇಶಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರತಿ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ ದೇಶಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶುಲ್ಕ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇದು ಸಮಯ, ಹಣ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತ್ತು. ಈ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಜರ್ಮನಿಯ ಅಂಚೆ ಅಧಿಕಾರಿ ಹೈನ್ರಿಖ್ ಫಾನ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಒಂದೇ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 1874ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9ರಂದು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬರ್ನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 22 ದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬರ್ನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಇದರಿಂದ ಜನರಲ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಅಂಚೆ ಪ್ರದೇಶದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಕಳುಹಿಸುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಪತ್ರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನ ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳೂ ಅದನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಯಿತು. 1878ರಲ್ಲಿ ಈ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಯೂನಿಯನ್ (UPU) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಇಂದಿಗೂ ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳು ಇದರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿವೆ. 1969ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌ನ ಟೋಕಿಯೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ UPU ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9ನ್ನು ವಿಶ್ವ ಅಂಚೆ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ದಿನ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಆಚರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಅಂಚೆ ಪರಂಪರೆ:

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶ ವಾಹಕರ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. 1774ರಲ್ಲಿ ವಾರೆನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1852ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 1854ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಡಲ್ಹೌಸಿ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು, ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೂಪ ಪಡೆಯಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಅಂಚೆ ಜಾಲ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಕರಾವಳಿಯವರೆಗೆ, ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಮರುಭೂಮಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳವರೆಗೆ ಅಂಚೆಯಣ್ಣ ನಡೆದುಕೊಂಡೋ, ಸೈಕಲ್ ಏರಿಯೋ, ಕೆಲವೆಡೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲೋ ಪತ್ರ ತಲುಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಗನ ಪತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ತಾಯಿ, ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೈನಿಕನ ಸಂದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದ ಕುಟುಂಬ, ಉದ್ಯೋಗದ ಕರೆಪತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾತರಿಸಿದ ಯುವಕ ಇವರೆಲ್ಲರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಭಾವನೆಗಳ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮನಿ ಆರ್ಡರ್, ತಂತಿ ಸಂದೇಶ, ಅಂಚೆ ಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದೇಶೀಯ ಪತ್ರಗಳು ಎಷ್ಟೋ ತಲೆಮಾರುಗಳ ನೆನಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳೂ ನಡೆದವು. 1972ರಲ್ಲಿ ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು ಪತ್ರ ವಿಂಗಡಣೆ ಸುಲಭವಾಯಿತು. 1986ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಡ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆರಂಭವಾಗಿ ವೇಗದ ವಿತರಣೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9ರಿಂದ 15ರವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಚೆ ಸಪ್ತಾಹವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಚೆ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಪ್ತಾಹದಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಜಾಗೃತಿ, ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಪತ್ರ ಬರೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳ ಪರಿಚಯದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ:

ಇ-ಮೇಲ್, ವಾಟ್ಸ್‌ಆ್ಯಪ್ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಕರೆಗಳ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶ ತಲುಪುವಾಗ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಯುವ ಪತ್ರ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಪಾರ್ಸೆಲ್ ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇಂದು ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್, ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಳಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ನಿಖರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಡಿಜಿಪಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ದಿಸೆಯ ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅಂಚೆ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳು, ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ, ಅಂಚೆ ಜೀವ ವಿಮೆ ಮುಂತಾದವು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಭದ್ರತೆಗೆ ನೆರವಾಗಿವೆ. 2018ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗಳಿಲ್ಲದ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ತಲುಪಿದೆ. ಅಂಚೆಯಣ್ಣ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೇ ಬಂದು ಹಣ ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ನೀಡುವ ಸೇವೆ ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲೂ ಅಂಚೆ ಜಾಲ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪಿಂಚಣಿ, ಸಬ್ಸಿಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಲು ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಜಾಲ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂಚೆ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಒಂದೂವರೆ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಡಾಕ್ ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಅಂಚೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಚಳಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಗಳೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವಿತರಣೆಯತ್ತ ಹೊರಳುತ್ತಿವೆ.

ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ:

ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸವಾಲುಗಳೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಪತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿದಿರುವುದು, ಖಾಸಗಿ ಕೊರಿಯರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವೇಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಇವು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಆದರೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಲುಪುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಅಂಚೆಯ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ. ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದರೆ ಅಂಚೆಗೆ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ. ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಯಾವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂದೇಶವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾರದು. 1874ರಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದ ಅಂಚೆ, ಇಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಅಂಚೆ ದಿನದಂದು ಈ ಸೇವೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೂ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸೋಣ.

- ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ ಬಳಿಗಾರ (ಕಾಶಿನ)

ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು 

ಚೇತನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ